Η μεγαλύτερη εθνική απώλεια δεν βρίσκεται σε όσα μας λείπουν, αλλά σε όσα χάνουμε στη διαδρομή από την απόφαση στην εφαρμογή.

Του Σωτήρη Γιάκη

Το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη πραγματική εβδομάδα εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: 39,6 ώρες, έναντι 35,9 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Την ίδια στιγμή, η παραγωγικότητα της εργασίας παρέμεινε μόλις στο 54,6% του μέσου όρου της ΕΕ. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στους δύο αριθμούς. Βρίσκεται στο κενό ανάμεσά τους.

Το ελληνικό πρόβλημα δεν μπορεί, επομένως, να εξηγηθεί ως έλλειψη εργασίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο αποτελεσματικά μετατρέπουμε την εργασία, τη γνώση και τους πόρους μας σε πραγματική αξία.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται σε διαφορετικά πεδία. Η γνώση δυσκολεύεται να γίνει καινοτομία, το κεφάλαιο επένδυση, ο νόμος πράξη, η πολιτική απόφαση αλλαγή στην καθημερινότητα. Το δημογραφικό, η παιδεία και η Δικαιοσύνη έχουν ασφαλώς τις δικές τους αιτίες. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που επηρεάζει την απόδοση όλων: η θεσμική ικανότητα εφαρμογής.

Είναι η δυνατότητα του κράτους να μετατρέπει νόμους, πόρους και αποφάσεις σε έγκαιρα, μετρήσιμα αποτελέσματα, με σαφή ευθύνη. Δεν είναι η μοναδική αιτία κάθε ελληνικού προβλήματος. Είναι όμως ο πολλαπλασιαστής που καθορίζει πόσο αποτελεσματικά μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα υπόλοιπα. Ένα ικανό σύστημα αξιοποιεί ακόμη και περιορισμένους πόρους· ένα αδύναμο σπαταλά ακόμη και εξαιρετικές δυνατότητες.

Εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής απώλειας. Ένας νόμος περιμένει εγκυκλίους, μια επένδυση συναντά αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητες, μια δημόσια πολιτική περνά από τόσα επίπεδα διοίκησης ώστε στο τέλος η ευθύνη διαχέεται. Και όταν το 89% των ελληνικών επιχειρήσεων θεωρεί το ρυθμιστικό πλαίσιο εμπόδιο στις επενδύσεις, έναντι 69% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η διοικητική τριβή παύει να είναι τεχνική λεπτομέρεια. Γίνεται αναπτυξιακό κόστος.

Θα ήταν όμως αφελές να πιστεύουμε ότι μια δυσλειτουργία που επιβιώνει επί δεκαετίες παραμένει απλώς ένα οργανωτικό λάθος. Με τον χρόνο δημιουργεί μηχανισμούς, εξαρτήσεις και συμφέροντα που έχουν λόγο να αντιστέκονται στην αλλαγή. Η ασάφεια περιορίζει τη λογοδοσία. Η πολυπλοκότητα δημιουργεί μεσάζοντες. Η καθυστέρηση ευνοεί όποιον διαθέτει πρόσβαση, χρόνο και αντοχή και εξαντλεί εκείνον που δεν τα διαθέτει.

Γι’ αυτό η εφαρμογή είναι δυσκολότερη από την εξαγγελία. Η εξαγγελία δημιουργεί προσδοκίες· η εφαρμογή περιορίζει εξαιρέσεις, αφαιρεί προνόμια και δίνει όνομα στην ευθύνη. Δεν είναι μόνο διοικητική πράξη. Είναι ανακατανομή ισχύος.

Εδώ γεννιέται και ένα μέρος αυτού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «ελληνική νοοτροπία». Οι άνθρωποι έχουν προσωπική ευθύνη, αλλά οι επιλογές τους δεν διαμορφώνονται σε κενό. Αν η γνωριμία αποδίδει περισσότερο από την ικανότητα, η κοινωνία επενδύει στη γνωριμία. Αν η παράβαση δεν έχει κόστος, ο κανόνας χάνει τη δύναμή του. Κάθε σύστημα, μέσα από όσα επιβραβεύει και όσα ανέχεται, διαμορφώνει τις συμπεριφορές που τελικά κυριαρχούν μέσα του.

Έτσι μια διοικητική δυσλειτουργία μετατρέπεται σταδιακά σε κοινωνικό πρόβλημα. Ο νέος που δεν βλέπει καθαρή σχέση ανάμεσα στην αξία και στην πρόοδο αναζητεί αλλού το μέλλον του. Ο επιχειρηματίας ξοδεύει ενέργεια για να διαχειριστεί το σύστημα αντί να δημιουργεί. Ο πολίτης που βλέπει την ευθύνη να εξαφανίζεται παύει να πιστεύει ότι ο κανόνας ισχύει για όλους.

Από εδώ προκύπτει το πραγματικό πολιτικό δίλημμα:

Κράτος ανακοίνωσης ή κράτος αποτελέσματος;

Το πρώτο θεωρεί επιτυχία τον νόμο που ψηφίστηκε, το κονδύλι που εξασφαλίστηκε, το πρόγραμμα που παρουσιάστηκε. Το δεύτερο ρωτά τι άλλαξε, σε πόσο χρόνο, με ποιο κόστος και υπό την ευθύνη ποιου.

Το κράτος της ανακοίνωσης μετρά δραστηριότητα. Το κράτος του αποτελέσματος μετρά αλλαγή.

Αυτό πρέπει να γίνει το τεστ κάθε δημόσιας πολιτικής: τι άλλαξε, σε πόσο χρόνο, με ποιο κόστος και υπό την ευθύνη ποιου;

Δεν χρειαζόμαστε απλώς περισσότερο ή λιγότερο κράτος. Χρειαζόμαστε ικανότερο κράτος: με καθαρούς στόχους, συγκεκριμένη ευθύνη, προθεσμίες, δημόσια μέτρηση της επίδοσης και λογοδοσία όταν η αποτυχία επαναλαμβάνεται.

Η τεχνολογία δεν έχει αξία όταν βάζει μια οθόνη μπροστά στην ίδια παλιά διαδικασία. Έχει αξία όταν την καταργεί. Και η αξιοκρατία δεν είναι ηθικό στολίδι. Είναι τεχνολογία εθνικής ισχύος.

Η παιδεία, ο πολιτισμός και το παράδειγμα αλλάζουν μια κοινωνία σε βάθος χρόνου. Βραχυπρόθεσμα όμως, οι συμπεριφορές αλλάζουν ταχύτερα όταν ο κανόνας είναι σαφής, ο έλεγχος πραγματικός και οι συνέπειες προβλέψιμες.

Η μεταρρύθμιση που αυξάνει την απόδοση όλων των άλλων είναι η θεσμική ικανότητα εφαρμογής: να πάψουμε να χάνουμε όσα διαθέτουμε στη διαδρομή από το «αποφασίσαμε» στο «έγινε».

Αν κλείσουμε αυτή την απόσταση, δεν θα έχουμε λύσει αυτομάτως κάθε πρόβλημα της χώρας.

Θα έχουμε όμως αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λύνουμε όλα τα υπόλοιπα.

Γράφει ο Σωτήρης Γιάκης

Από όλα όσα γράφτηκαν για τη μουσική και την κοινή ησυχία στην Ηγουμενίτσα, αυτή ήταν ίσως η πιο αποκαλυπτική φράση.
Όχι για τη μουσική. Για την πόλη.

Αν θεωρούμε φυσιολογικό μια πόλη να «ζει» 31 ημέρες και να αδρανεί τις υπόλοιπες 334, τότε συζητάμε για λάθος πρόβλημα. Ο κάτοικος θέλει να κοιμηθεί, ο επαγγελματίας να δουλέψει και ο νέος να διασκεδάσει. Δεν είναι αντίπαλοι. Αντίπαλος είναι η κακή οργάνωση που τους αναγκάζει να συγκρούονται.

Ο Δήμος γνωρίζει το πρόβλημα. Σύμφωνα με τις επίσημες αναρτήσεις του, από το 2023 επεξεργαζόταν Κανονισμό Μουσικής. Τον Απρίλιο του 2024 έθεσε σε δημόσια διαβούλευση νέο σχέδιο, το οποίο εισήχθη στη Δημοτική Επιτροπή και στο Δημοτικό Συμβούλιο προς έγκριση. Δύο χρόνια αργότερα, Κανονισμός Μουσικής δεν εμφανίζεται στην επίσημη ενότητα όπου ο Δήμος αναρτά τους κανονισμούς που έχουν ψηφιστεί και ισχύουν.

Τι απέγινε – και, κυρίως, τι θα αλλάξει πριν από το επόμενο καλοκαίρι;

Χρειάζονται καθαροί κανόνες, τεχνική πρόληψη και διοικητική μνήμη.

Οι όροι παράτασης πρέπει να είναι γνωστοί πριν αρχίσει η σεζόν και οι παρατάσεις να μη χορηγούνται μηχανικά. Άλλο κλειστό κατάστημα με επαρκή ακουστική προστασία και άλλο υπαίθρια μουσική κάτω από κατοικίες. Ο συνεπής επαγγελματίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως ο υπότροπος: περισσότερη ελευθερία στον πρώτο, μικρότερη ανοχή στον δεύτερο.

Όπου υπάρχει πραγματική όχληση, πρέπει να προηγείται τεχνική λύση: σωστή διάταξη και κατεύθυνση του ήχου, ακουστική προστασία και αντικειμενικός έλεγχος της έντασης. Ο Δήμος ορίζει τους κανόνες και διαχειρίζεται τις παρατάσεις. Η ΕΛ.ΑΣ. ελέγχει την παράβαση. Κάθε βεβαιωμένη παράβαση πρέπει να επιστρέφει στον Δήμο και να μετρά στην επόμενη απόφαση.

Όταν η διαχείριση της νύχτας αρχίζει στις τρεις το πρωί με ένα τηλεφώνημα στην Αστυνομία, έχει ήδη αποτύχει.

Ο κανονισμός, όμως, λύνει μόνο τη νύχτα. Δεν λύνει τις άλλες 334 ημέρες.

Η Ηγουμενίτσα χρειάζεται ένα σχέδιο 365 ημερών που να δημιουργεί πραγματικούς λόγους να έρχεται, να μένει και να ξοδεύει κάποιος στην πόλη όλο τον χρόνο. Όχι ένα ακόμη ασύνδετο πρόγραμμα εκδηλώσεων, αλλά σταθερό ημερολόγιο αστικής και οικονομικής δραστηριότητας: αθλητισμός, θάλασσα, γαστρονομία, πολιτισμός, θεματικά Σαββατοκύριακα, συνέδρια και δράσεις στο παραλιακό μέτωπο.

Κάθε δράση πρέπει να κρίνεται από το αποτέλεσμα: πόσους ανθρώπους έφερε, πόση οικονομική δραστηριότητα δημιούργησε και αν αξίζει να επαναληφθεί. Όχι από τις αφίσες, τις φωτογραφίες και τις αναρτήσεις που παρήγαγε.

Η συζήτηση αποκάλυψε ότι πολλοί δεν υπερασπίζονται τη φασαρία· υπερασπίζονται την ανάγκη να αισθανθούν ότι η πόλη ζει.

Το ζητούμενο δεν είναι 31 ημέρες περισσότερου θορύβου. Είναι 365 ημέρες περισσότερης ζωής.

Οι 334 ημέρες είναι το πρόβλημα.

Εννέα ημέρες χωρίς ναυαγοσώστες, έξι πρόστιμα και μια απευθείας ανάθεση που αποκαλύπτει πότε τα χρήματα «δεν υπάρχουν»

Γράφει ο Σωτήρης Γιάκης

Τον Μάρτιο, ο δήμαρχος Ηγουμενίτσας Παναγιώτης Νταής δήλωνε ότι, χωρίς πλήρη κρατική χρηματοδότηση, ο Δήμος δεν θα κάλυπτε τη ναυαγοσωστική υπηρεσία από ίδιους πόρους.

Το διατύπωσε μάλιστα με τρόπο απόλυτο:

«Αλλιώς […] απλά δεν θα εφαρμοστεί. Είναι πλέον απλά τα πράγματα. Είναι πολύ απλά. Δεν έρχονται λεφτά».

Μόνο που η εφαρμογή του νόμου δεν βρισκόταν στη διακριτική του ευχέρεια.

Ένας δήμαρχος δικαιούται -και οφείλει- να διεκδικεί περισσότερους κρατικούς πόρους. Δεν δικαιούται, όμως, να παρουσιάζει ως προαιρετική μια γνωστή υποχρέωση δημόσιας ασφάλειας. Ούτε να αντιπαραθέτει τη ζωή των λουομένων με τα σχολεία και τους παιδικούς σταθμούς, σαν να πρέπει η πόλη να επιλέξει ποια βασική ανάγκη θα εγκαταλείψει.

Αυτό δεν είναι διεκδικητική πολιτική.
Είναι αμετροέπεια εξουσίας.

Τι δείχνουν τα έγγραφα

Ο αρχικός διαγωνισμός προέβλεπε 289.695 ευρώ για κάλυψη από την 1η Ιουνίου έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Η διαδικασία ξεκίνησε την 1η Απριλίου, ενώ η νομοθεσία απαιτούσε ενέργειες πριν από τις 31 Μαρτίου. Στις 11 Μαΐου ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος.

Από τις 11 Μαΐου έως τον έλεγχο της 3ης Ιουνίου δεν είχε ξεκινήσει νέα διαδικασία.

Δεν πρόκειται για πολιτική εκτίμηση. Η Αποκεντρωμένη Διοίκηση διαπιστώνει ρητά ότι ο Δήμος εκκίνησε εκπρόθεσμα, δεν επανεκκίνησε εγκαίρως τη διαδικασία μετά τον άγονο διαγωνισμό και δεν μερίμνησε εγκαίρως για την προστασία της υγείας και της ζωής των λουομένων.

Η Λιμενική Αρχή επέβαλε έξι πρόστιμα των 2.000 ευρώ. Ο Δήμος προσέφυγε. Η προσφυγή απορρίφθηκε.

Στις 8 Ιουνίου ακολούθησε απευθείας ανάθεση 37.200 ευρώ για κάλυψη από τις 10 έως τις 30 Ιουνίου. Οι πρώτες εννέα ημέρες της υποχρεωτικής περιόδου είχαν ήδη χαθεί.

Ο λογαριασμός των μεγάλων λόγων

Η προσωρινή και η τελική σύμβαση ανήλθαν συνολικά σε 356.559,89 ευρώ.

Μαζί με τα πρόστιμα, το αποτύπωμα των συμβατικών δεσμεύσεων και των κυρώσεων φθάνει τα 368.559,89 ευρώ.

Δηλαδή 78.864,89 ευρώ πάνω από την αρχική πρόβλεψη των 289.695 ευρώ — και με εννέα ημέρες χωρίς την απαιτούμενη κάλυψη.

Αυτό δεν αποτελεί από μόνο του δικαστικό καταλογισμό οικονομικής ζημίας. Αποτελεί, όμως, τον αντικειμενικό λογαριασμό μιας συγκεκριμένης διοικητικής αλληλουχίας: απόλυτη ρητορική, εκπρόθεσμη έναρξη, αδράνεια μετά τον άγονο διαγωνισμό, κενό ασφάλειας, πρόστιμα και τελικά ακριβότερη λύση.

Τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν δόλο.

Αποδεικνύουν κάτι πολιτικά αρκετό: αποτυχία έγκαιρης διοίκησης.

Πότε υπάρχουν τελικά ίδιοι πόροι;

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική από μια άλλη απόφαση του ίδιου δημάρχου.

Στις 30 Ιουνίου, ο Δήμος υπέγραψε εννεάμηνη σύμβαση απευθείας ανάθεσης 37.200 ευρώ με τη NON GRATA PRODUCTIONS Μονοπρόσωπη ΙΚΕ για την υποστήριξη των εκδηλώσεων τύπου Φεστιβάλ στο Υπαίθριο Θέατρο.

Η χρηματοδότηση προέρχεται από ίδιους πόρους.

Η υποχρηματοδότηση δεν είναι συγχωροχάρτι

Η υποχρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης είναι πραγματική. Η απαίτηση για επαρκείς κρατικούς πόρους είναι απολύτως δικαιολογημένη.

Ο κ. Νταής είπε ότι, χωρίς τα χρήματα του κράτους, η ναυαγοσωστική κάλυψη «απλά δεν θα εφαρμοστεί».

Εφαρμόστηκε.

Αλλά εφαρμόστηκε αργά, ακριβότερα και με πρόστιμα.

Είπε ότι δεν υπάρχουν χρήματα. Λίγες εβδομάδες αργότερα βρέθηκαν ίδιοι πόροι για μια ευρεία απευθείας ανάθεση, η οποία περιλαμβάνει ακόμη και τον απολογισμό και τον σχεδιασμό της επόμενης χρονιάς.

Στην πολιτική, τα απόλυτα λόγια δημιουργούν απόλυτο μέτρο σύγκρισης.

Και εδώ η σύγκριση είναι αμείλικτη: άλλα ειπώθηκαν, άλλα έγιναν και τον λογαριασμό τον αναλαμβάνει ο Δήμος.

Η αμετροέπεια δεν είναι διοίκηση.
Και όταν συνοδεύει την καθυστέρηση, αποκτά κόστος.

Πλαίσιο τεκμηρίωσης

Δημόσια δήλωση δημάρχου: συνεδρίαση Δημοτικού Συμβουλίου Ηγουμενίτσας, δημοσίευση 12 Μαρτίου 2026.

Πρώτος διαγωνισμός: ΑΔΑ Ψ44ΝΩΡΙ-32Ν — ΑΔΑΜ 26PROC018808840.

Κήρυξη πρώτου διαγωνισμού ως άγονου: ΑΔΑ ΨΔΔΓΩΡΙ-ΕΛΘ.

Έξι πρόστιμα και απόρριψη της προσφυγής του Δήμου: ΑΔΑ ΨΖ1ΡΟΡ1Γ-54Η.

Προσωρινή ναυαγοσωστική ανάθεση για 10–30 Ιουνίου: ΑΔΑ ΡΛΥΤΩΡΙ-Δ06 — ΑΔΑΜ 26PROC019136308.

Δεύτερος διαγωνισμός: ΑΔΑ 6ΑΔΓΩΡΙ-Σ9Ω — ΑΔΑΜ 26PROC019179840.

Κατακύρωση και τελική σύμβαση: ΑΔΑ ΡΒ0ΑΩΡΙ-ΜΕΒ — ΑΔΑΜ 26SYMV019350442.

Έλεγχος νομιμότητας της δεύτερης κατακύρωσης: ΑΔΑ 9ΚΦΩΟΡ1Γ-ΣΨ6.

Η νέα ευρωπαϊκή έκθεση αναγνωρίζει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Η επόμενη μάχη δεν θα κριθεί στις ανακοινώσεις, αλλά στην καθημερινότητα του πολίτη.

Του Σωτήρη Γιάκη

737 ημέρες.

Τόσο χρειαζόταν, κατά μέσο όρο, το 2024 για να εκδικαστεί σε πρώτο βαθμό μια αστική ή εμπορική διαφορά στην Ελλάδα.

Περισσότερα από δύο χρόνια.

Για μια επιχείρηση που περιμένει να λυθεί μια διαφορά, μια οικογένεια που διεκδικεί το δίκιο της ή έναν πολίτη απέναντι σε ισχυρότερο αντίδικο, αυτό δεν είναι απλώς δικαστική καθυστέρηση.

Είναι ανασφάλεια. Είναι οικονομικό κόστος. Είναι απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Η ψήφιση ενός νόμου είναι η αρχή μιας μεταρρύθμισης, όχι η απόδειξη της επιτυχίας της. Οι πολίτες δεν ζουν μέσα στους νόμους που ψηφίζονται. Ζουν με τα αποτελέσματα που αυτοί παράγουν.

Αυτό είναι το ουσιαστικό μήνυμα της Έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα, η οποία δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου 2026.

Η έκθεση δεν δικαιολογεί ούτε κυβερνητικούς πανηγυρισμούς ούτε αντιπολιτευτική καταστροφολογία. Αναγνωρίζει πραγματική πρόοδο, αλλά και προβλήματα που δεν καλύπτονται πλέον πίσω από νέους νόμους, πλατφόρμες και σχέδια δράσης.

Η πραγματική πολιτική διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, αλλά ανάμεσα στην πολιτική των ανακοινώσεων και στην πολιτική των αποτελεσμάτων.

Από τη νομοθέτηση στο αποτέλεσμα

Στη Δικαιοσύνη έχουν γίνει ουσιαστικές παρεμβάσεις: προχωρά η ψηφιοποίηση, ενισχύεται το ανθρώπινο δυναμικό, εφαρμόζεται ο νέος δικαστικός χάρτης και μεταφέρονται ορισμένες διαδικασίες εκούσιας δικαιοδοσίας σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους.

Στο Πρωτοδικείο Αθηνών, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης οριστικής απόφασης μειώθηκε από τις 1.422 στις 513 ημέρες, ενώ το ποσοστό διεκπεραίωσης αυξήθηκε από το 87,5% στο 100,8%.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεταρρυθμίσεις μπορούν να αποδώσουν όταν εφαρμόζονται με συνέχεια, διοικητική υποστήριξη και αξιολόγηση. Δεν επιτρέπουν, όμως, εφησυχασμό.

Σε εθνικό επίπεδο, οι 737 ημέρες παραμένουν η μεγαλύτερη διάρκεια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το ποσοστό διεκπεραίωσης των σχετικών υποθέσεων μειώθηκε στο 81%.

Η υπεύθυνη πολιτική αναγνωρίζει τι βελτιώθηκε, μετρά πού η μεταρρύθμιση δεν απέδωσε και παρεμβαίνει ξανά.

Η διαφθορά δεν αντιμετωπίζεται μόνο με μητρώα

Το ίδιο κριτήριο ισχύει και στη μάχη κατά της διαφθοράς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει την ολοκλήρωση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Καταπολέμησης της Διαφθοράς 2022–2025 και τη θέσπιση του νομικού πλαισίου για το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων διαφθοράς, που αναμένεται να λειτουργήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Χαρακτηρίζει, όμως, περιορισμένη την πρόοδο στις διώξεις και στις τελεσίδικες αποφάσεις, ακόμη και σε υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

Ένα ακόμη μητρώο δεν αρκεί. Ένα ακόμη σχέδιο δράσης δεν αρκεί.

Μια υπόθεση διαφθοράς δεν αντιμετωπίζεται επειδή καταγράφεται ηλεκτρονικά, αλλά όταν ερευνάται αποτελεσματικά, ολοκληρώνεται σε εύλογο χρόνο και οδηγεί, όπου υπάρχουν αποδείξεις, σε τελεσίδικη απόφαση.

Η αξιοπιστία του συστήματος κρίνεται από το αν ο νόμος εφαρμόζεται με την ίδια αυστηρότητα απέναντι στον αδύναμο και στον ισχυρό — στον άγνωστο πολίτη και στον άνθρωπο με πολιτική, οικονομική ή κοινωνική επιρροή.

Διαφάνεια χωρίς εξαιρέσεις

Στην άσκηση πίεσης από οργανωμένα συμφέροντα υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, αλλά η εφαρμογή του παραμένει περιορισμένη. Τον Μάρτιο του 2026 οι εγγεγραμμένοι εκπρόσωποι συμφερόντων ήταν μόλις 35, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά διεύρυνση του πλαισίου και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων.

Η διαφάνεια δεν εξαντλείται σε μια πλατφόρμα. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ποιος συναντά την εξουσία, ποιο συμφέρον εκπροσωπεί, για ποιο ζήτημα παρεμβαίνει και ποια απόφαση επιδιώκει να επηρεάσει.

Η ίδια απαίτηση διαφάνειας και ανεξαρτησίας αφορά και την ενημέρωση.

Στα μέσα ενημέρωσης καταγράφονται θετικές παρεμβάσεις: ενισχύεται το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, βελτιώνεται η διαφάνεια στην κρατική διαφήμιση και εκσυγχρονίζεται η διακυβέρνηση των δημόσιων μέσων.

Παραμένουν, όμως, ανησυχίες για την πολιτική ανεξαρτησία τους, την ασφάλεια των δημοσιογράφων και την προστασία τους από καταχρηστικές αγωγές.

Ο δημοσιογράφος δεν χρειάζεται προνομιακή μεταχείριση· χρειάζεται να ερευνά την εξουσία χωρίς να απειλείται με οικονομική και επαγγελματική εξόντωση.

Ένας δημόσιος λογαριασμός αποτελεσμάτων

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ακόμη μία γενική εξαγγελία.

Η Ελλάδα χρειάζεται έναν δημόσιο και εξαμηνιαίο Πίνακα Αποτελεσμάτων για το Κράτος Δικαίου, με σαφείς δείκτες, συγκεκριμένους στόχους και πολιτική λογοδοσία.

Δεν χρειάζεται νέος φορέας, νέα πλατφόρμα ή νέα γραφειοκρατική δομή. Χρειάζεται να συγκεντρώνονται και να δημοσιοποιούνται, με ενιαίο και κατανοητό τρόπο, τα δεδομένα που ήδη παράγει το κράτος.

Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει:

• πόσο χρόνο χρειάζεται κάθε δικαστήριο για να εκδώσει απόφαση,
• πόσες υποθέσεις εισέρχονται και πόσες ολοκληρώνονται,
• πόσες σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς οδηγούνται σε τελεσίδικη κρίση,
• πόσο γρήγορα συμμορφώνεται η διοίκηση με τις δικαστικές αποφάσεις,
• ποιοι ασκούν οργανωμένη επιρροή και για ποιο αντικείμενο.

Μαζί με τα στοιχεία πρέπει να δημοσιεύονται οι στόχοι, οι αποκλίσεις και οι διορθωτικές ενέργειες.

Γιατί ό,τι δεν μετριέται εύκολα εξωραΐζεται. Και ό,τι δεν αξιολογείται σπάνια διορθώνεται.

Ούτε η κυβέρνηση μπορεί να μετατρέπει κάθε θετική αναφορά σε πιστοποιητικό ολοκλήρωσης ούτε η αντιπολίτευση να μηδενίζει κάθε αποδεδειγμένη βελτίωση.

Καμία πλευρά δεν πρέπει να κρύβεται από τα μετρήσιμα αποτελέσματα.

Η υπεύθυνη στάση είναι σαφής:

• Μικρότεροι χρόνοι απονομής της Δικαιοσύνης.
• Περισσότερες τελεσίδικες αποφάσεις σε σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς.
• Πλήρης διαφάνεια στην άσκηση επιρροής.
• Ουσιαστική προστασία των δημοσιογράφων και των ανεξάρτητων αρχών.

Η Ελλάδα έχει ξεκινήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις. Τώρα πρέπει να αποδείξει ότι αποδίδουν.

Γιατί το κράτος δικαίου δεν είναι κομματικό τρόπαιο, αντιπολιτευτικό όπλο ή εικόνα για τις Βρυξέλλες.

Είναι η καθημερινή αξιοπιστία της Δημοκρατίας απέναντι στους πολίτες της.

Πηγή στοιχείων: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Έκθεση του 2026 για το κράτος δικαίου – Κεφάλαιο για την Ελλάδα, 17 Ιουλίου 2026.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη απορρόφηση χωρίς αποτέλεσμα. Χρειάζεται μηχανισμό μετατροπής πόρων σε ζωή, παραγωγή και προοπτική.

Η Ελλάδα δεν έχει μόνο πρόβλημα πόρων. Έχει πρόβλημα μετατροπής.

Εδώ και δεκαετίες ακούμε για προγράμματα, χρηματοδοτήσεις, έργα, εντάξεις, απορροφήσεις, αναπλάσεις, υποδομές και ευρωπαϊκά κονδύλια. Και όμως, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει το ίδιο: τι μένει στον τόπο όταν τελειώσει η χρηματοδότηση;

Μένουν καλύτερες δουλειές; Μένουν νέοι άνθρωποι; Μένουν οικογένειες; Μένουν επιχειρήσεις που μεγάλωσαν; Μένουν υπηρεσίες ζωής; Μένει παραγωγική δύναμη; Μένει εμπιστοσύνη ότι κάτι μπορεί πραγματικά να αλλάξει;

Ή μένουν μόνο φωτογραφίες, εγκαίνια, ανακοινώσεις και φάκελοι έργων;

Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα που δεν ονομάζουμε σωστά.

Η χώρα δεν στερείται δυνατοτήτων. Έχει ανθρώπους, επιστήμονες, επιχειρήσεις, τουρισμό, φυσικό περιβάλλον, πανεπιστήμια, λιμάνια, γεωγραφική θέση και ευρωπαϊκούς πόρους. Αυτό που συχνά δεν έχει είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει όλα αυτά σε σταθερό αποτέλεσμα: σε ζωή, παραγωγή, εισόδημα, παιδιά που μένουν στον τόπο τους, επιχειρήσεις που μεγαλώνουν, υπηρεσίες που λειτουργούν και διοίκηση που μπορεί να εκτελεί.

Η Ελλάδα έμαθε να μετρά την απορρόφηση. Πρέπει να μάθει να μετρά το αποτέλεσμα.

Όχι άλλα έργα χωρίς αποτέλεσμα. Όχι άλλη απορρόφηση χωρίς μετατροπή. Όχι άλλες στρατηγικές χωρίς υπεύθυνο.

Γιατί ανάπτυξη δεν είναι να ενταχθεί ένα έργο. Ανάπτυξη είναι να αλλάξει κάτι πραγματικά στη ζωή των ανθρώπων.

Δεν αρκεί να φτιάχνεις δρόμους, αν οι νέοι φεύγουν. Δεν αρκεί να έχεις λιμάνι, αν η περιοχή γύρω του δεν αποκτά παραγωγική αλυσίδα. Δεν αρκεί να έχεις τουρισμό, αν οι εργαζόμενοι δεν βρίσκουν σπίτι και η τοπική κοινωνία δουλεύει μόνο εποχικά. Δεν αρκεί να έχεις πανεπιστήμιο, αν η γνώση δεν συνδέεται με την παραγωγή. Δεν αρκεί να έχεις επιδοτήσεις, αν οι επιχειρήσεις μένουν μικρές, μόνες, χωρίς τεχνολογία, χωρίς εξωστρέφεια και χωρίς προοπτική.

Δεν αρκεί να μιλάμε για δημογραφικό, αν ένας νέος άνθρωπος δεν μπορεί να βρει αξιοπρεπή δουλειά, σπίτι, παιδική φροντίδα, υγεία, σχολείο και αίσθηση μέλλοντος. Το δημογραφικό δεν ξεκινά την ημέρα που ένα ζευγάρι αποφασίζει αν θα κάνει παιδί. Ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ξεκινά όταν ένας νέος άνθρωπος κοιτάζει γύρω του και αναρωτιέται: μπορώ να χτίσω ζωή εδώ;

Αν η απάντηση είναι όχι, τότε όσα επιδόματα και αν δοθούν, το πρόβλημα δεν λύνεται.

Το ίδιο ισχύει και για την περιφέρεια. Η περιφέρεια δεν σώζεται με αποσπασματικά έργα. Σώζεται όταν γίνεται τόπος ζωής και παραγωγής: όταν έχει δουλειές με προοπτική, κατοικία, σχολεία, υγεία, ανθρώπους που θέλουν να μείνουν, επιχειρήσεις που μπορούν να μεγαλώσουν, διοίκηση που μπορεί να εκτελέσει και σχέδιο που δεν μένει στα χαρτιά.

Η ζωή όμως δεν είναι αφηρημένη έννοια. Αρχίζει από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Πρώτη από αυτές είναι η κατοικία.

Όχι απλώς να υπάρχουν σπίτια. Να υπάρχει προσιτή, κατάλληλη και σχετικά ασφαλής κατοικία για τους ανθρώπους που θέλουμε να μείνουν ή να επιστρέψουν. Χωρίς κατοικία δεν υπάρχει νέα οικογένεια. Χωρίς κατοικία δεν υπάρχει εργαζόμενος κρίσιμης υπηρεσίας. Χωρίς κατοικία δεν υπάρχει παραγωγική στρατηγική που κρατά ανθρώπους στον τόπο.

Τοπικά Συμβόλαια Ζωής και Παραγωγής

Γι’ αυτό χρειάζεται μια νέα λογική. Χρειάζονται Τοπικά Συμβόλαια Ζωής και Παραγωγής.

Όχι ως ακόμη ένα πρόγραμμα. Όχι ως νέο ταμείο. Όχι ως νέα επιτροπή. Όχι ως κατάλογος έργων. Αλλά ως καθαρός μηχανισμός που υποχρεώνει κάθε περιοχή να απαντήσει σε πέντε απλά και δύσκολα ερωτήματα: ποιο είναι το πραγματικό της πρόβλημα, τι μπορεί να παράγει, ποιους ανθρώπους θέλει να κρατήσει ή να φέρει πίσω, ποιος έχει την ευθύνη να το εκτελέσει και πώς θα μετρηθεί αν πέτυχε.

Ο όρος «Συμβόλαιο» δεν σημαίνει γενική πολιτική υπόσχεση. Σημαίνει δημόσια δέσμευση: ποιος αναλαμβάνει τι, με ποιο χρονοδιάγραμμα, με ποιον δείκτη και με ποια λογοδοσία.

Το ουσιαστικό είναι να πάψουμε να ξεκινάμε από το ερώτημα «τι έργα θέλει μια περιοχή;» και να ξεκινήσουμε από το ερώτημα «ποια αλυσίδα έχει σπάσει σε αυτόν τον τόπο;»

Η αλυσίδα της εργασίας; Της κατοικίας; Της οικογένειας; Της παραγωγής; Της εκπαίδευσης; Των υπηρεσιών ζωής; Της διοίκησης; Της εμπιστοσύνης;

Αν δεν εντοπίσουμε τη σπασμένη αλυσίδα, θα συνεχίσουμε να βάζουμε χρήματα σε λάθος σημεία.

Τι πρέπει να περιλαμβάνει ένα Τοπικό Συμβόλαιο

Ένα τέτοιο Συμβόλαιο πρέπει να έχει λίγα και καθαρά στοιχεία.

Πρώτον, διάγνωση: τι συμβαίνει πραγματικά στην περιοχή.

Δεύτερον, λίγες προτεραιότητες: αν μια περιοχή έχει δέκα προτεραιότητες, στην πραγματικότητα δεν έχει καμία.

Τρίτον, πραγματική παραγωγική αποστολή: δεν αρκεί να ρωτάμε τι μπορεί να παράγει ένας τόπος· πρέπει να ρωτάμε ποιος θα αγοράσει αυτή την αξία, σε ποια αγορά και με ποια ομάδα μπορεί να την παραγάγει.

Κανένα τοπικό πλεονέκτημα δεν γίνεται από μόνο του παραγωγική δύναμη. Χρειάζεται αγορά, πελάτη, ομάδα, κεφάλαιο και δυνατότητα κλίμακας. Το κράτος δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αγορά. Μπορεί όμως να αφαιρέσει εμπόδια, να οργανώσει δεξιότητες, να συνδέσει φορείς και να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε η παραγωγή αξίας να γίνει δυνατή.

Τέταρτον, εκτέλεση. Όχι «όλοι μαζί». Όταν όλοι είναι υπεύθυνοι, συνήθως δεν ευθύνεται κανείς. Το ερώτημα είναι απλό: ποιος το τρέχει κάθε μέρα; Ποιος το υπογράφει είναι σημαντικό. Αλλά ακόμη πιο σημαντικό είναι ποιος το τρέχει καθημερινά, με ποιο προσωπικό, με ποια αρμοδιότητα και με ποιο χρονοδιάγραμμα.

Πέμπτον, σύνδεση με πραγματικά εργαλεία. Κάθε δράση πρέπει να έχει διαδρομή: χρηματοδοτική, διοικητική, τεχνική, επιχειρηματική. Αν δεν υπάρχει διαδρομή, δεν είναι σχέδιο. Είναι ευχή. Το Τοπικό Συμβόλαιο δεν χρηματοδοτεί αυτομάτως δράσεις. Τις υποχρεώνει όμως να αποκτήσουν σαφή ωρίμανση και αντιστοίχιση με τα κατάλληλα διαθέσιμα εργαλεία.

Και, πάνω απ’ όλα, δημόσια λογοδοσία.

Ο πολίτης πρέπει να μπορεί να δει τι συμφωνήθηκε, ποιος το εκτελεί, τι προχωρά, τι καθυστερεί, γιατί καθυστερεί και τι αλλάζει. Η λογοδοσία δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ο μόνος τρόπος να μη χαθεί πάλι η ευθύνη μέσα σε υπουργεία, δήμους, περιφέρειες, υπηρεσίες, φορείς, συμβούλους και επιτροπές.

Πιλοτική εφαρμογή, όχι γενικευμένη εξαγγελία

Η πρόταση δεν χρειάζεται να ξεκινήσει σε όλη τη χώρα. Αυτό θα ήταν λάθος. Πρέπει να ξεκινήσει πιλοτικά: μικρά, σοβαρά, μετρήσιμα, σε τρεις περιοχές διαφορετικού τύπου.

Μία περιοχή που έχει παραγωγική δυνατότητα αλλά δεν τη μετατρέπει σε αξία. Μία περιοχή που δοκιμάζεται δημογραφικά ή γεωγραφικά. Μία περιοχή όπου υπάρχει ανάπτυξη ή δραστηριότητα, αλλά πιέζονται η κατοικία, η καθημερινότητα και οι υπηρεσίες ζωής.

Δεν χρειάζεται από την πρώτη ημέρα βαρύς νόμος-πλαίσιο. Χρειάζεται όμως καθαρή πράξη εκκίνησης, ρόλοι, κριτήρια, ευθύνη και δημόσια λογοδοσία.

Σε 12 μήνες δεν θα έχει λυθεί το δημογραφικό ούτε θα έχει αλλάξει όλη η παραγωγική δομή μιας περιοχής. Αυτό που πρέπει να αξιολογηθεί στην αρχή είναι αν ο μηχανισμός δουλεύει: αν επιλέχθηκαν σωστά οι κρίσιμοι κόμβοι, αν υπήρξε υπεύθυνος εκτέλεσης, αν ξεκίνησαν οι πρώτες ορατές κινήσεις και αν η ευθύνη δεν χάθηκε.

Η Θεσπρωτία ως παράδειγμα

Η Θεσπρωτία μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα αυτής της λογικής. Όχι ως πολιτικό αίτημα. Όχι επειδή «αδικείται». Αλλά επειδή είναι χαρακτηριστική περιοχή με δυνατότητες που δεν έχουν μετατραπεί επαρκώς σε τοπική ισχύ: λιμάνι, Εγνατία, διασυνοριακή θέση, τουρισμό, φυσικό περιβάλλον, ανθρώπους, δυνατότητες υγείας, αγροδιατροφής, υπηρεσιών και εκπαίδευσης.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν υπάρχουν δυνατότητες. Είναι αν υπάρχουν οι άνθρωποι που μπορούν να τις στηρίξουν και αν αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν στον τόπο με κατοικία, υπηρεσίες, οικογένεια και προοπτική.

Αυτό είναι που πρέπει να αλλάξει στον δημόσιο διάλογο.

Ο πολίτης δεν πρέπει να ρωτά μόνο «τι έργο θα γίνει;» Πρέπει να ρωτά: τι θα αλλάξει στη ζωή μου; Ποιος έχει την ευθύνη; Πότε θα φανεί αποτέλεσμα; Πώς θα μετρηθεί; Τι θα γίνει αν δεν αποδώσει;

Από εδώ και πέρα, κάθε έργο, κάθε πρόγραμμα, κάθε χρηματοδότηση πρέπει να απαντά σε ένα απλό ερώτημα: τι αλλάζει στη ζωή του τόπου;

Αν δεν αλλάζει τίποτα, δεν είναι ανάπτυξη. Είναι απλώς απορρόφηση.

Για πρώτη φορά, ας μη ρωτήσουμε μόνο πόσα χρήματα θα πάρουμε.

Ας ρωτήσουμε: τι θα μείνει όταν τελειώσουν τα χρήματα;

Σωτήρης Γιάκης